Identiteit

Identiteit

“Op zoek gaan naar jezelf” is al lange tijd een ingeburgerd onderwerp. Vroeger grapte ik nog wel eens dat ik mezelf heus niet verloren was in een uithoek van Tibet. Maar langzaam begin ik de zoektocht te begrijpen; Wie ben ik zonder de maatschappelijke en sociale druk? Wie ben ik zonder mijn gewoonten, zelfopgelegde beperkingen en angsten? Wie ben ik zonder mijn (onderdrukte) emoties, herinneringen en gedachten?

Verandering is een constante

Ik ben niet meer wie ik was als kind, daarvoor is te veel gebeurd, heb ik teveel lessen geleerd en teveel wonden opgelopen. Toch identificeer ik me nog met dat kleine meisje op de foto’s. Ik kan niet ontkennen dat ik dat niet ben. Maar als je er even over nadenkt.. Je bestaat niet meer uit dezelfde materie, en al helemaal niet uit dezelfde gedachten. Alles is beetje bij beetje vervangen voor iets nieuws. Zeker, er zijn dingen die nog steeds hetzelfde zijn en die misschien voor altijd hetzelfde blijven. Neem je naam of je familie; je bent nog steeds het kind van je ouders, maar maakt dat wie jij bent?

 

 

Wat maakt ons ‘ik’?

 

We identificeren ons met onze prestaties, ons uiterlijk, onze status. We identificeren ons met onze bezittingen, onze afkomst en het land waarin we wonen. Raar eigenlijk, dat zijn allemaal zaken die buiten ons liggen.. Toch kijken we zo naar onszelf en naar anderen, we worden bepaald door onze taal en cultuur, onze economische klasse en onze behaalde papieren, onze kledingstijl en ons geloof, onze familie en onze afkomst en ga zo maar door. En dat doen we niet alleen zelf, nee, door vele wetenschappen worden we als mens ook aan de hand van die factoren bepaald. Ik zelf ben meer geïnteresseerd in de interne factoren die ons bepalen, dat wat er binnen in ons speelt.

 

Persoonlijkheid & Karakter

Het woord persoonlijkheid is afgeleid van het Latijnse persona dat ook wel masker betekend. Hierdoor kan persoonlijkheid begrepen worden als iets wat alleen aan de buitenkant te zien is. Het verschil tussen persoonlijkheid en karakter zou zijn dat je persoonlijkheid beïnvloed wordt door je opvoeding en je omgeving, terwijl karakter gezien wordt als iets dat er al is, vastgeroest in de identiteit van een persoon, volgens sommigen zelfs aangeboren. Maar wanneer je geboren wordt, heb je sowieso meteen een identiteit; zo ben bijvoorbeeld al meteen een jongen of een meisje.

 

Dubbele Identiteit

Wanneer we het hebben over onze identiteit hebben we het meestal over onze persoonlijke identiteit. Nog een identiteitsvorm die erg bepalend is, is de sociale identiteit. Je identiteit bestaat dus zowel uit het persoonlijke, eigen gedeelte als uit de groepen waartoe je behoort zoals je collega’s op werk, mensen met dezelfde geloofsovertuiging, je gezin, je vrienden enzovoorts. Je sociale identiteit beschrijft hetgeen wat jou met anderen verbindt. Je persoonlijke identiteit aan de andere hand wordt onder andere bepaalt door wat jou anders dan anderen maakt, het is je eigenheid, je persoonlijkheid, je karakter, je talenten, je zwakheden, je vreemde trekjes; alles wat jou tot jou maakt. Voeg je persoonlijke identiteit en je sociale identiteit samen en je bent ‘compleet’.

 

 

Het missende stukje

 

Toch voelen velen dat niet zo, dat ze compleet zijn. Dat kan kloppen, want zo simpel is het ontwikkelen en het behouden van een eigen, acceptabele identiteit niet. Veel driften of verlangens moeten we onderdrukken of op zijn minst in de hand houden, zodat ons gedrag maatschappelijk acceptabel blijft. Dit aanpassen heet ook wel sublimering. Zo schreeuwen we bijvoorbeeld niet tegen een buschauffeur die te laat is, maar zeggen we hem gewoon goedendag. Vaak voelt de goedkeuring van de maatschappij goed genoeg om onze driften te blijven controleren, of is onze angst voor afwijzing te groot om eens flink uit onze bol te gaan.

 

Verwachtingen

Zelfs naar onszelf en vrienden toe moeten we onze lusten, driften en verlangens acceptabel brengen. Neem bijvoorbeeld mijn onwilligheid in de omgang met kinderen. Over het algemeen wordt het maatschappelijk niet geaccepteerd wanneer je bekend maakt dat je zacht gezegd niet zo dol bent op kinderen. Kinderen zijn leuk, schattig, onschuldig én ze vormen de toekomst, hoe durf je nou nee te zeggen tegen zo’n droppig kindje? Niet dus. Twee weken geleden nog was ik op een feest waar een meisje van een jaar of zeven er op gebrand was om steeds met me te dansen. En dansen deed ik. Zo hoort het nou eenmaal als vruchtbare vrouw; je bent zorgzaam en danst met vreemde kindjes.

 

Weg-gesublimeerd

Door maatschappelijk ongewenst gedrag te onderdrukken, negeer je ook een deel van jezelf. Natuurlijk, vaak is het verstandiger je aan te passen, maar soms moet het uiten van je verlangens nou eenmaal gebeuren. Als je dat niet doet raak je jezelf voor je het doorhebt kwijt. Je eigenheid verdwijnt in het geaccepteerde en vaak opgedrongen gedrag, waardoor je niet meer weet wie je bent, waardoor je het leven van een ander leeft. Je hebt jezelf weg-gesublimeerd.

 

Je eigen schepper

Maar hoe weet je wie je écht bent? Je kunt jezelf niet kennen zonder naar anderen te kijken. Alleen door naar anderen te kijken kun je een referentiekader opbouwen van waaruit je naar jezelf kijkt. Je vergelijkt jezelf dus met anderen om je eigen identiteit te bepalen. Door overeenkomsten en verschillen met anderen vast te stellen en te onderstrepen bepaal je wie je zelf bent. Zo is mijn vriend erg snel tevreden over zaken, terwijl ik alles tot in de puntjes geregeld wil hebben. Daaruit kan ik concluderen dat ik graag controle heb en/of geordend ben, of dat mijn vriend relaxed is en/of  geen moeite doet. Door te kijken en vergelijken vormen we ons zelfbeeld.

 

Ik = Veilig

Je krijgt dus niet alleen een identiteit aangemeten, je creëert zelf ook je identiteit. En dat is belangrijk, want wanneer je weet wie je bent heb je een bepaalde rust. Het voelt veilig; je hebt een identiteit om op terug te vallen. Je weet wat je aan jezelf hebt en je weet waar je nog aan moet werken. Een identiteit is namelijk veranderlijk, want zoals ik al zei; sinds ik klein was heb ik genoeg gezien, gehoord, gevoeld en meegemaakt om te zijn wie ik nu ben: een heel ander, volwassener persoon. Wanneer ik naar foto’s van vroeger kijk, zie ik mezelf, misschien een andere versie, maar toch écht mezelf.

 

Zelfbeeld

Definitie

Je zelfbeeld is de manier waarop je jezelf ziet en de mate waarin je jezelf waardeert. Of je een laag of een hoog zelfbeeld hebt kan door veel zaken en personen bepaald worden, maar vooral door jezelf (het is immers je zelfbeeld). Ook bestaat er het ideale zelf; jouw beeld van hoe je eigenlijk zou moeten zijn. De verschillen tussen het ideale zelf en je eigenlijke zelf kunnen erg bepalend zijn voor je zelfbeeld, net zoals het beeld van je ideale zelf, zelf.

 

 

Laag zelfbeeld : De boosdoeners

 

De anderen

Veel mensen hebben moeite met het ontwikkelen van een positief zelfbeeld. Psychische of biologische aanleg is lang niet altijd de oorzaak. Veel mensen zijn bijvoorbeeld erg vatbaar voor de meningen van anderen, alhoewel die meningen soms door degene met het (al) lage zelfbeeld verkeerd opgepakt worden. Andere mensen kunnen bovendien nóg een rol spelen door als vergelijkingsmateriaal te dienen. Een persoon met een laag zelfbeeld vergelijkt zichzelf met anderen en vindt zichzelf lelijker, dommer, incapabel of zelfs een armoedzaaier.

 

Nooit goed genoeg

Ook kan de maatschappij erg dwingend overkomen als het gaat om verwachtingen qua uiterlijk en sociaal gedrag, net zoals andere mensen doen trouwens. Zo kan het zijn dat je ouders veel te veel van je verwacht(t)en of dat je door je partner erg onder druk wordt/werd gezet waardoor je nu zélf ook heel streng bent voor jezelf, en dus nooit tevreden. Ook kun je van nature een redelijk pessimistische instelling hebben; jouw glas is altijd al ‘halfleeg’ geweest.

 

Onmacht

Nare of traumatische gebeurtenissen kunnen natuurlijk ook een laag zelfbeeld in de hand werken. Neem gebeurtenissen zoals ontslag, ziekte, en ervaringen zoals(emotionele) verwaarlozing, mishandeling (in welke vorm dan ook) of een inbraak waardoor je je niet (meer) in staat voelt jezelf te verdedigen (daarin schiet je dan volgens jezelf tekort).

 

Minderwaardigheidscomplex

Mensen met een minderwaardigheidscomplex denken letterlijk minder waard te zijn dan anderen mensen, met alle gevolgen van dien. Zo kunnen ze zich terugtrekken uit het sociale leven (waardoor ze uiteindelijk nergens meer “bij horen” en het zelfbeeld verder daalt), steeds minder ondernemen en soms zelfs niet meer opkomen voor zichzelf.

Sommige mensen met een minderwaardigheidscomplex gaan juist compenseren in hun gedrag door zich overdreven zelfverzekerd te presenteren en zelfs te pretenderen beter te zijn dan andere mensen. Ook kan een minderwaardigheidscomplex gecompenseerd worden door middel van perfectionisme, en daarmee juist ook weer verergerd worden vanwege het hoogstwaarschijnlijke falen. – Ook gedrag zoals pesten en discrimineren kan voortkomen uit een laag zelfbeeld.

 

 

“Accepteer mij zoals ik ben.”

Carl Rogers over het Zelfbeeld

 

Acceptatie

De mens zou van nature geneigd zijn, zijn volle potentieel te benutten, oftewel het ‘zelf’ te verwezenlijken.

 

Volgens Rogers heeft het ‘zelf’ onvoorwaardelijke positieve waardering nodig van de mensen die een belangrijke rol spelen in diens leven. Iemand moet zich volledig geaccepteerd voelen voor wie hij is (niet per se om wat hij doét) om zich te kunnen ontplooien naar zijn volle potentieel. Wanneer er voorwaarden aan de waardering gehangen worden zullen veel mensen geneigd zijn aan die voorwaarden te gaan voldoen vanwege de goedkeuring. Alleen, zo raakt diegene het contact met zijn ware ik kwijt, aangezien hij zich aanpast aan de verwachtingen en voorwaarden van anderen. Er kan zelfs vervreemding plaatsvinden.

 

Vervreemding

Die vervreemding kan zowel vervreemding van onszelf zijn als van anderen. Vervreemding van onszelf ontstaat wanneer onze gevoelens en/of gedachten niet bij ons zelfbeeld passen. Deze gevoelens en gedachten worden dan niet meer in ons bewustzijn toegelaten. Doordat we bepaalde ‘onderdelen’ van onszelf zo blokkeren komt ons handelen en uiten niet overeen met wie we echt zijn.

En wanneer je niet in contact staat met jezelf, is in contact staan met anderen meteen ook moeilijker. Het gebrek aan overeenstemming (tussen je zelfbeeld en je ware zelf) heet incongruentie. Incongruentie kan ook optreden wanneer je behoeften en gevoelens in de ogen van de maatschappij onacceptabel zijn. Als gevolg stop je dan uitingen van je ‘ware zelf’ weg.

 

 

Het “Ware Zelf” & Zelfverwezenlijking

 

Het “Monster” in de Kast

Verdringing volgens Freud

 

Complex

Je kunt je voorstellen dat wanneer je van alles onderdrukt of verdringt, er soms toch iets uit de gevangenis van het onbewuste  ontsnapt. Verdrongen behoeften, gevoelens, angsten en fantasieën kunnen namelijk complexen vormen (zoals bijvoorbeeld het eerdergenoemde minderwaardigheids-complex). Deze complexen kunnen zich uiten in dromen, psychosen (verlies van contact met de werkelijkheid), fouthandelingen (zoals een freudiaanse verspreking), fantasieën, neurosen (ineffectieve manieren van omgaan met problemen), fixatie (obsessie voor een bepaald onderwerp), projectie (eigen emoties toekennen aan iemand anders) en regressie (terugvallen op gedrag uit een vroegere levensfase). Al deze vermommingen waarin de onderdrukte behoeften zich uiten zijn eigenlijk niet wenselijk te noemen. Het is dan ook aan te raden dicht bij jezelf te blijven..

 

 

Romantisch Zelf

Dichtbij jezelf blijven: je ware zelf, bedoelen we dan. Het westerse idee van een ‘waar zelf’ stamt uit de Romantiek (18e en 19e eeuw) en is tegenwoordig erg bepalend voor het westerse denken over identiteit en verlichting. Zo heeft de Romantiek ook grote invloed gehad op de New Age-beweging, oftewel ‘de nieuwe spiritualiteit’.

 

 

“Zelven en hun Verwerkelijking” volgens de Psychologen

 

Carl Rogers

Over Carl Rogers hebben we het net al gehad, hij is dan ook een belangrijk figuur wanneer het gaat om het ‘zelf’ of het ‘ware zelf’. Volgens Rogers staat het ‘ware zelf’ niet vast, maar is het een proces. Onderdeel van het proces is het loslaten van bepaalde vastgeroeste opvattingen over het zelf en het leven. “Eén keer mislukken betekent niet dat je je hele leven alles zal mislukken.” Na het verkrijgen van een inzicht zoals in de afgelopen regel kun je een situatie nemen zoals hij komt, in plaats van haar zo te draaien dat ze toch wel aan je (pessimistische) verwachtingen voldoet.

D.W. Winnicot

D.W. Winnicot kwam in 1960 aan met de begrippen true self en false self.

 

True self: het ‘Ware Zelf’, staat voor het besef levend te zijn, je hart te voelen kloppen, je te bewegen en door aan te raken. Het Ware Zelf is nog sterk aanwezig in de kindertijd; het plezier dat ervaren wordt is nog puur en intens. Het Ware Zelf wordt behouden wanneer het kind opgroeit en toch plezier blijft houden in wat hij doet, tevens ontwikkelt het kind een realistisch zelfbeeld bij een gezonde ontwikkeling.

False Self: het ‘Valse Zelf’, staat voor een bestaan en een beleving die zich hebben aangepast aan de verwachtingen van anderen, bijvoorbeeld de ouders. De levenslust van het Ware Zelf is nauwelijks meer te bespeuren; er gaat teveel energie zitten in het aanpassen van het gedrag.

 

Carl Gustav Jung

Het Zelf speelt een grote rol in de psychologie van C. G. Jung. Het Zelf komt tot stand in de loop van het leven en het verenigt de bewuste persoonlijkheid met het persoonlijke onbewuste en het collectieve onbewuste. Volgens Jung kun je “worden wat je altijd al was”, door middel van het individuatie-proces. Individuatie houdt in dat je volwassen wordt, en daarmee ook bewust van je individualiteit. Zo ontstaat het ‘ego’.  Tijdens het individuatie-proces leer je jezelf kennen, verwerkelijk je jezelf en verruim je je bewustzijn. Individuatie is dan ook ons levensdoel volgens Jung.

 

Abraham Maslow

De Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow, bekend van “de piramide van Maslow”, stelde dat de mens na het zeker stellen van zijn basisbehoeften ook de behoefte heeft om zijn vaardigheden zo goed mogelijk te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen.

Wanneer de zelf-actualisatie voltooid is zou je de volgende kenmerken in je gedrag terug moeten kunnen vinden:

De realiteit efficiënt waarnemen, onzekerheden tolereren, jezelf en anderen accepteren, spontaniteit, humor, probleemgerichtheid, creativiteit, bestand tegen de druk van de maatschappij, bezorgd om het welzijn van de mensheid, kunnen genieten van de “kleine dingen”, kwalitatief hoogstaande sociale contacten en tot slot de vaardigheid om het leven objectief te bekijken.

Volgens Maslow kan iedereen zichzelf ‘actualiseren’.

 

 

Zelfverwerkelijking volgens de Oosterse Traditie

 

Jnana Yoga & Advaita

Advaita Vedanta is een filosofische stroming die het monistisch denken representeert (A-dvaita = niet-dualiteit). In deze stroming staat de Jnana Yoga, dat staat voor “eenwording door kennis”,  in het middelpunt. Door de rede te gebruiken en kennis op te doen over het bewustzijn proberen beoefenaars van deze traditie tot “de ware aard van Atman” te komen.

Atman (het zelf), is dan compleet ontdaan van alle illusies. Ook de dualiteit en de drie Guna’s worden doorzien: (Sattva: de universele hoedanigheid van orde en structuur, Rajas: de universele hoedanigheid van beweging en transformatie en Tamas: de universele hoedanigheid van handhaving).

Alleen de absolute (monistische) werkelijkheid wordt als waarheid erkent, er is geen scheiding tussen het eigen bewustzijn en het kosmische bewustzijn.

 

Sahaya-Yoga

Sahaya-Yoga is een vorm van meditatie en een stroming waarin men “het pad naar de vrede” bewandelt door te pogen zuiver te blijven van de conditioneringen en de egocentrische behoeften die we allemaal tegenkomen. In de Sahaya-Yoga wordt zuiverheid nagestreefd en is het hoogste doel het ontwaken van de Kundalini (een spirituele kracht), waardoor men een hoger niveau van meditatie zou kunnen bereiken. De zelfrealisatie volgens de Sahaya-Yoga houdt in dat je zuiver blijft zonder verlies te lijden qua opvattingen of levensstijl.

 

Volg:
Anne

Hi! Mijn naam is Anne (26) • Nieuwsgierig – Chaoot – Cat Lady – Tarotiste – BuJo-Addict – Pagan – Samenwonend – Uitpluizer – Filosoof-ish (etc) • Altijd blij met jouw ‘2 cents’, dus laat vooral een berichtje achter :)

Share:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.